Renkler yalnızca tablolarda ya da kıyafet raflarında yaşamaz. Arapça’da renkler günlük konuşmanın içine sızar, eski deyimlerin arasına yerleşir ve bazen insanların ne hissettiğini ortaya koyar tıpkı Türkçe’de “Beyaz sayfa açmak” ifadesinde olduğu gibi. Ancak Arapça bu noktada bir adım daha ileri gider. Bir renk; bir kişiliği, bir itibarı hatta bir uyarıyı bile anlatabilir.
Bu küçük keşifte, renkleri şaşırtıcı derecede canlı biçimlerde kullanan yedi Arapça deyime yakından bakacağız. Ne anlama geldiklerini, nasıl kullanıldıklarını ve neden bu kadar güçlü bir kültürel arka plana sahip olduklarını göreceksiniz. Yazının sonunda, bu ifadeleri günlük konuşmalarda doğal bir şekilde kullanabilecek ve sanki onları çocukluğundan beri duymuş gibi daha yerel bir üslup yakalayabileceksiniz.
Renk Sözcükleri İçeren 7 Arapça Deyim
Pekâlâ, ilk ifadeyle başlayalım.
El-hattu el-ahmer الخطُّ الأحمَر
Türkçe
Okunuş
Arapça
Kırmızı çizgi (aşılmaması gereken sınır).
el-hattu el-ahmer
الخطُُّ أحمَر
Öğretmenine yalan söyleme; bu kırmızı çizgidir.
lâ tekzib alâ muallimik; hâzâ hattun ahmer
لا تَكْذِب على مُعلِّمك؛ هذا خطٌّ أحمَر
Bu bir kırmızı çizgidir.
hâzâ hattun ahmer
هذا خَطٌٌّ أحمَر
Bu Arapça renk deyimi, aşılmaması gereken bir sınırı ifade eder. Bu sınır kişisel, ahlaki, siyasi ya da hukuk ve kurallarla ilgili olabilir.
Dolayısıyla biri ”hâzâ hattun ahmer” dediğinde, “Bu yasak”, “Bunun ötesine geçme” anlamını kasteder.
Bu ifade, hassas konular tartışılırken haberlerde ve politik söylemlerde de sıkça duyulur.
Türkçe
Okunuş
Arapça
Ulusal güvenliğimiz, ihlal edilemeyecek bir kırmızı çizgidir.
emnunâ el-vataniyyu hattun ahmeru lâ yenbağî el-mesâsu bih
أَمْنُنَا الوَطَنِيُّ خَطٌّ أَحْمَرُ لَا يَنْبَغِي المَسَاسُ بِه
Ve bu ifade günlük hayatta da yaygındır; örneğin şöyle denir:
Türkçe
Okunuş
Arapça
Bu şirkette saygı kırmızı çizgidir.
el-ihtirâmu fi’ş-şarikati hattun ahmer
الِاحْتِرامُ فِي الشَّرِكَةِ خَطٌّ أَحْمَر
Bu Arapça renk ifadesi genellikle تجاوز (tacâveze) fiiliyle birlikte kullanılır. Bu fiil “aşmak, geçmek” anlamına gelir ve kırmızı çizgiyi aşan birinden söz etmek için kullanılır. Ayrıca çoğul biçimde de kullanılabilir ve tekil kullanıma göre daha ciddi ve resmî bir ifade sayılır.
Örneğin,
Tüm kırmızı çizgileri aştı. (Her türlü sınırı aştı).
lekad tecâveze kulle’l-hutûti’l-hamrâ
لقد تَجاوزَ كُلَّ الخُطوطِ الحَمرَاء
Kalbuhu abyad قَلبُهُ أبيض
Türkçe
Okunuş
Arapça
Beyaz kalpli olmak (iyi kalpli, temiz yürekli olmak).
kalbuhu abyad
قَلبُهُ أَبيَض
O iyi biridir; kalbi temizdir.
huve tayyibun, kalbuhu abyad
هُوَ طَيِّبٌ، قَلْبُهُ أَبْيَض
Bu ifadeyi, iyi kalpli, affedici ve temiz niyetli birini tanımlamak istediğinizde kullanırsınız. Başkaları için iyi dileklerde bulunan, kin tutmayan insanlar için söylenir. Bu Arapça renk deyimi, Arap kültüründe renklerin duygusal ve ahlaki özelliklerle ilişkilendirildiğini gösterir. Beyaz, affedicilik, saflık ve temiz vicdanla, Siyah ise kötülük ve acılık (kin, nefret) ile ilişkilendirilir.
İhdarra ûduhu اِخضرَّ عودُه
Türkçe
Okunuş
Arapça
Güçlenmek, olgunlaşmak, gençliğin ve gücün doruğuna ulaşmak.
ihdarra ûduhu
اِخضرَّ عودُه
Spor yapmaya başladığından beri güçlendi.
ihdarra ûduhu münzü en bede’e yumârisu’r-riyâda
اِخْضَرَّ عُودُهُ مُنْذُ أَنْ بَدَأَ يُمَارِسُ الرِّيَاضَةَ
Bu ilginç ifadenin iki anlamı vardır:
1. Kelime anlamı: “Dalının / gövdesinin yeşermesi”
2. Mecaz anlamı: “Güçlenmek, olgunlaşmak, gençliğin en verimli dönemine girmek”
Bu mecaz doğadan alınmıştır. Bir bitkinin gövdesi yeşerdiğinde, bu onun canlı, güçlü ve artık kırılgan olmadığını gösterir.
Bu ifadeyi: Güçlenen veya olgunlaşan genç birini anlatmak için. Gençliği, başarıyı veya yenilenmeyi vurgulamak istediğinizde kullanabilirsiniz.
Türkçe’deki yakın karşılıklar: Delikanlı çağına gelmek – Güç kuvvet kazanmak – Olgunlaşmak, palazlanmak.
Beyâdu’l-vech بَياضُ الوجهِ
Türkçe
Okunuş
Arapça
Yüzü ak olmak (iyi bir itibara sahip olmak, onurlu olmak).
beyâdu’l-vech
بَياضُ الوجه
Dürüstlüğü ve güvenilirliği sayesinde iyi itibarını korudu.
hâfaza alâ beyâdi vechihi bi-sıdkıhi ve emânetih
حافَظَ عَلَى بَياضِ وَجْهِهِ بِصِدْقِهِ وَأَمَانَتِه
Bu Arapça deyimin kelime anlamı “yüzün beyazlığı”dır. Ancak gerçek anlamı iyi bir itibar, onur veya gurur kaynağı olmaktır.
Arapça’da yüz, insanın onurunu ve toplumdaki imajını temsil eder. Burada fiziksel görünüş ya da ten rengi kastedilmez; kişinin adı ve davranışlarıyla kendisine veya toplumuna saygınlık ve değer kazandıran biri olması anlatılır.
Buna karşılık “İsvedde vechuh” (اِسودَّ وجهه) ifadesini de duyabilirsiniz. Bu ifade “yüzü karardı” anlamına gelir ve utanç, rezillik ve yüz karasını simgeler.
Birçok Arap toplumunda itibar, aile için bir hazine gibidir. Bu yüzden biri “Beyyeda’llâhu vecheke” (بَيَّضَ اللهُ وَجْهَكَ) dediğinde bu, “Allah yüzünü ak etsin” anlamına gelir ve sıcak bir şekilde: “Bizi gururlandırdın / yüzümüzü ak ettin” demenin bir yoludur.
Türkçe’deki çok yakın kültürel karşılıklar: Yüzü ak olmak – Yüzümüzü kara çıkarmamak – Bizi gururlandırdın.
İbtisâmetun safra اِبتِسامةٌ صَفراء
Türkçe
Okunuş
Arapça
Sarı gülümseme (sahte, içten olmayan gülümseme).
ibtisâmetun safra
اِبتِسامةٌ صَفراء
Misafiri sahte (samimiyetsiz) bir gülümsemeyle karşıladı.
rahhaba bi’d-dayfi bi-ibtisâmatin safrâ
رَحَّبَ بِالضَّيْفِ بِاِبْتِسَامَةٍ صَفْرَاء
Bu Arapça renk deyimi kelime olarak “sarı gülümseme” anlamına gelir. Ancak asıl kastedilen şey sahte, içten olmayan bir gülümsemedir. Bu tür bir gülümseme, kötü niyeti ya da rahatsızlık hissini gizler.
Birine sarı bir gülümseme verildiğinde, yüzeyde kibar ve nazik görünebilir; fakat altında gergin, zoraki bir hava vardır. Sanki kişi rol yapıyormuş gibidir ve bu genellikle kıskançlık, aldatma veya huzursuzluk nedeniyle ortaya çıkar.
Arapça’da sarı renk, zayıflık, kıskançlık veya hastalık anlamlarını çağrıştırır, canlılığını yitirmiş, solgun bir şeyi ifade eder. Bu yüzden sarı bir gülümseme, sıcak veya altın tonlu bir tebessüm değil, aksine samimiyetten yoksun, ruhsuz bir gülümsemedir.
Kalbun esved قلبٌ أسود
Türkçe
Okunuş
Arapça
Siyah kalpli olmak (kötü niyetli, zalim, kin dolu olmak).
kalbun esved
قلبٌ أَسود
Kara kalpli biriyle dostluk kurma.
lâ tusâhib zâ kalbin esved
لَا تُصَاحِبْ ذَا قَلْبٍ أَسْوَد
Arapça’da, birçok kültürde olduğu gibi siyah renk karanlığı, nefreti ve olumsuzluğu, beyaz renk ise saflığı ve iyiliği simgeler.
Bu yüzden ”kalbun esved” (قَلْبٌ أَسْوَد), kin tutan, başkalarına zarar dilemeyi alışkanlık hâline getirmiş ya da başkalarının acısından hoşlanan birini ifade eder. Bu, empatiyi ve iyiliği engelleyen bir tür ahlaki bozulmayı temsil eder. Bunun karşıtı ise Kalbun abyaḍ (قَلْبٌ أَبْيَض) yani beyaz kalp, affediciliği ve saflığı yansıtır.
Burada قلب (kalp) kelimesi, duyguların, ahlakın ve inancın merkezi olarak görülür.
Aʿtâhu’d-dav’el-ahdar أعطاهُ الضَّوءَ الأخضَر
Türkçe
Okunuş
Arapça
Yeşil ışık vermek (izin vermek, onaylamak).
aʿtâhu’d-dav’el-ahdar
أعطاهُ الضَّوءَ الأخضَر
Planı inceledikten sonra yönetici, uygulamaya geçmesi için ona yeşil ışık yaktı.
baʿde dirâseti’l-hutta, aʿtâhu’l-mudîru’d-dav’e’l-ahdar li’t-tenfîz
بَعْدَ دِرَاسَةِ الخُطَّةِ، أَعْطَاهُ المُدِيرُ الضَّوءَ الأَخْضَرَ لِلتَّنْفِيذ
Son Arapça renk deyiminin kelime anlamı “ona yeşil ışık verdi”dir ve bu ifade birine bir şey yapması için izin veya onay vermek anlamına gelir.
Bu Arapça ifade, Türkçe’deki karşılığıyla neredeyse aynıdır. Nasıl ki yeşil ışık “geç” anlamına geliyorsa, Aʿtâhu’d-dav’el-ahdar (أعطاهُ الضَّوءَ الأخضَر) ifadesi de birine bir şeyi yapması için izin verildiğini anlatır.
Yeşil renk (Ahdar – أَخْضَر) Arap kültüründe özel bir anlama sahiptir. Modern kullanımda “geçmek” veya “izin” anlamına gelmesinin yanı sıra hayat, büyüme ve bereketi de simgeler. Bu yüzden birine “yeşil ışık vermek”, yalnızca “evet” demek değildir; aynı zamanda ona güvenildiğini ve işlerin iyi gideceğine dair umut beslenildiğini de ifade eder.
7 Arapça Renk Deyimi ve Gerçek Anlamlarının İncelenmesi
Arap Kültüründe Renk Deyimlerinin Anlamı
Renkle ilgili ifadeler Arap kültüründe büyük önem taşır. Derin sembolik anlamlar içerir ve bazen kelimelerin tek başına ifade edemediği duyguları ve kavramları anlatmamıza yardımcı olur.
Saflık, onur veya barıştan söz ettiğimizde, bunları çoğu zaman beyaz renkle ilişkilendiririz. Buna karşılık siyah, hüzün, gizem, kötülük veya zalimliği simgeler. Yeşil, yaşamı, yenilenmeyi ve İslam’ı temsil eder; umut ve ilahi bereketin sembolüdür. Kırmızı, tehlike, sınırlar veya güçlü duyguları ifade ederken, sarı ise çoğu zaman zayıflık, kıskançlık veya hastalık anlamına gelir.
Kelime Öğrenme İpuçları: Arapça Deyimleri Doğal Şekilde Kullanmak
- Arapça deyimleri ezberlemeyin; bağlam içinde öğrenin. Renklerle ilgili Arapça ifadeler, dilbilgisine ve cümledeki yerine göre küçük değişiklikler gösterebilir. Örneğin; kalbuhu abyad (قَلْبُهُ أَبْيَض) yani “kalbi beyazdır” ifadesi, iyi kalpli veya affedici bir kişiyi tanımlamak için kullanıldığında anlam kazanır.
- Önce yaygın ve kolay tanınan ifadeleri öğrenin. Bunlar daha güvenlidir ve daha doğal duyulur; bu yazıdaki deyimler gibi.
- Tonlamaya dikkat edin, çünkü bazı Arapça deyimler övgü ifade ederken bazıları eleştiri içerir. Ne zaman ve hangi anlamda kullanılacağını tam olarak bilin.
- Arapça dizilerde, podcast’lerde ve günlük konuşmalarda ana dili Arapça olan kişileri dinleyin ve onları taklit edin.
- Arapça deyimleri samimi ve günlük ortamlarda kullanın; örneğin iltifat ederken, hikâye anlatırken veya şaka yaparken.
Son Söz
Arapça renk deyimlerini inceledikten sonra, dil ile kültürün ne kadar derinden bağlantılı olduğunu fark ederiz. Diller farklı olsa da renklerin uyandırdığı duyguların insana özgü ve evrensel olduğunu öğrendik.
Daha önce de belirttiğimiz gibi, bu Arapça renk ifadelerini konuşmalarınızda kullanmanızı öneririz. Ayrıca bu deyimlerin kökeni hakkında okumaya zaman ayırın; çünkü bu, kelimelerin arkasındaki kültürü daha iyi anlamanıza yardımcı olacaktır.
AlifBee uygulamasında yüzlerce Arapça ifade ve onların hikâyelerini öğrenin. Şimdi 14 günlük ücretsiz deneme sürümüyle!
