Randevu almaktan resmi bir belgeyi anlamaya kadar, Arapça tarihleri kullanmayı öğrenmek günlük yaşamın vazgeçilmez bir parçasıdır. Arapça tarih sistemi ilk bakışta karmaşık görünse de endişelenmeyin, konuyu sizin için küçük ve takibi kolay parçalara ayıracağız.
Bu makalede; Arap rakamlarını, ay isimlerini ve yılları kullanarak Fusha’da tarihlerin nasıl yazılacağını ve söyleneceğini öğreneceksiniz. Net açıklamalar ve pratik örnekler aracılığıyla sık yapılan hatalara dikkat çekeceğiz. Biraz pratikle, Arapça tarihleri güvenle kullanabilir hale geleceksiniz.
Arapça ve Türkçe Tarih Formatlarının Uyumu
- Arapça tarih sistemi, tıpkı Türkçe’de olduğu gibi mantıksal bir sıra izler: Gün / Ay / Yıl. Süreç en küçük birim olan günle başlar ve en büyük birim olan yılla biter. Bu dizilim, Türkçeye tam uyum sağladığı için öğrenmesi ve uygulaması oldukça kolaydır.
- Dilbilgisel Açıdan,; Arapça tarihlerde ayın günleri belirtilirken (1., 2., 3. gibi) sıra sayıları kullanılır. Dilbilgisindeki “sayı-isim uyumu” kuralları titizlikle uygulanır ve bölgeye bağlı olarak yaygın bir şekilde Doğu Arap rakamları (١، ٢، ٣) tercih edilir.
- Kültürel Açıdan; Suudi Arabistan ve Arap dünyasının büyük bir kısmında çalışma haftası Pazar günü başlar. Hafta sonu tatili ise, Cuma gününün İslam kültüründeki manevi önemini yansıtacak şekilde genellikle Cuma ve Cumartesi günleridir.
Arapça gün isimleri ve kelime dağarcığı hakkında daha fazla bilgi edinmek için bu rehber size yardımcı olacaktır: Arapça’da Haftanın Günleri.
Arapça’da Tarih Sayılarının Yazımı (1–31)
Arapça’da tarihler ifade edilirken sıra sayıları (birinci, ikinci, üçüncü…) kullanılır. Fusha’da; ister basit, ister birleşik veya atıflı (bağlaçlı) yapıda olsun, sıra sayıları günün ay içindeki konumunu belirtmek için temeldir.
Türkçe’de bazen “ayın biri” veya “ayın ikisi” şeklinde asıl sayıları kullanabilsek de Arapça’da bu durum farklıdır; tarih ifade ederken asıl sayılar (bir, iki, üç…) kullanılamaz. Ayın günlerini belirtmek için mutlaka sıra sayıları formunda yazılması ve okunması gerekir.
Türkçe
Okunuş
Arapça
Birinci
el-evvel
الأوّل
İkinci
es-sânî
الثاني
Üçüncü
es-sâlis
الثالث
Dördüncü
er-râbi’
الرابع
Beşinci
el-hâmis
الخامس
Altıncı
es-sâdis
السادس
Yedinci
es-sâbi’
السابع
Sekizinci
es-sâmin
الثامن
Dokuzuncu
et-tâsi’
التاسع
Onuncu
el-âşir
العاشر
On ikinci
es-sânî aşar
الثاني عشر
Yirmi dördüncü
er-râbi' ve’l-işrûn
الرابع والعشرون
Arapça’da sıra sayıları, niteledikleri ismin cinsiyetine (eril veya dişil oluşuna) tam olarak uyum sağlar. Bu, sayının formunun ismin cinsiyetine göre değişeceği anlamına gelir.
Türkçe
Okunuş
Arapça
İkinci gün (Eril)
el-yevmü’s-sânî
اليوم الثاني (مذكر)
İkinci yıl (Dişil)
es-senetü’s-sâniye
السنة الثانية (مؤنث)
Arapça Aylar ve Tarihlerde Kullanımı
Arapça konuşulan ülkelerin öncelikle, Hz. Muhammed’in MS 622’deki göçü (Hicret) ile başlayan ve bir ay takvimi olan Hicri takvimi kullandığını düşünebilirsiniz.
Günümüzde birçok Arap ülkesi, “ikili sistem” yaklaşımının bir parçası olarak en yaygın iki takvimi bir arada kullanmaktadır. Miladi takvim, resmi belgeler ve günlük iş dünyası için standart işlevi görürken; Hicri takvim, dini bayramlar ve özel günler için vazgeçilmezliğini korumaktadır.
Mısır ve Körfez ülkeleri de dahil olmak üzere çoğu Arap ülkesinde, Arapça takvimde kullanılan miladi ay isimleri, Latin kökenli oldukları için İngilizcedeki karşılıklarına oldukça benzer. Bu isimler sabittir; sayıların aksine eril veya dişil formları bulunmaz.
Türkçe
Okunuş
Arapça
Ocak
yenâyir
يناير
Şubat
fibrâyir
فبراير
Mart
mârs
مارس
Nisan
ebrîl
أبريل
Mayıs
mâyû
مايو
Haziran
yûnyû
يونيو
Temmuz
yûlyû
يوليو
Ağustos
ağustus
أغسطس
Eylül
sibtimbir
سبتمبر
Ekim
uktûbir
أُكتوبر
Kasım
nûfimbir
نوفمبر
Aralık
dîsimbir
ديسمبر
Bununla birlikte; Suriye, Lübnan ve Irak gibi diğer Arap ülkelerinde, ayların Arapça adlandırılmasında farklı isimler kullanılır. Bu “Levant” (Şam bölgesi) ay isimleri, İngilizce (veya Latin kökenli) karşılıklarından oldukça farklıdır. İsterseniz Fubrâyir (فبراير) isterseniz de Şubât (شباط) (Şubat) kelimesini kullanın; Arapça tarih formatı her zaman standart Gün–Ay–Yıl sıralamasını takip eder.
Buna ek olarak, Türkçeyi ana dili olarak konuşanlar için harika bir avantaj vardır: Levant (Şam ve Mezopotamya) bölgesinde kullanılan ay isimlerinin birçoğu Türkçe’deki ay isimleriyle neredeyse aynıdır. Bunun sebebi, Türkçe’deki ay isimlerinin bir kısmının da aynı kökenden (Aramice/Süryanice) gelmesidir.
Türkçe
Okunuş
Arapça
Ocak
kânun-ı sânî
كانُون الثانِي
Şubat
şubat
شُباط
Mart
âzâr
آذار
Nisan
naysân
نَيْسان
Mayıs
eyyâr
أَيّار
Haziran
hazîrân
حَزِيران
Temmuz
temmûz
تَمُّوز
Ağustos
âb
آب
Eylül
eylûl
أَيْلُول
Ekim
teşrin-i evvel
تِشْرِين الْأَوَّل
Kasım
teşrin-i sânî
تِشْرِين الثانِي
Aralık
kânun-ı evvel
كانُون الْأَول
Arapça’da Yıllar Nasıl Söylenir ve Yazılır?
Arapça’da yılları yazarken, kabul görmüş iki farklı kalıbın olduğunu bilmek önemlidir. Eski Arapça kullanımında yıllar, birler basamağından başlayıp binler basamağına doğru sağdan sola okunabiliyordu. Günümüzde en yaygın ve en çok kullanılan yöntem ise yılları binler basamağından başlayıp birler basamağına doğru, soldan sağa okumaktır.
Türkçe
Okunuş
Arapça
iki bin on sekiz yılı
senetü elfeyn ve semâniyete aşar
سنة ألفين وثمانية عشر
Arapça’da yazılı yılların standart sayı ve cinsiyet uyumu kurallarına tabi olduğunu unutmayın. Arapça sayı kuralları hakkında daha fazla bilgi edinmek için bu rehbere göz atın: Arapça’da Sayılar.
Hepsini Bir Araya Getirelim - Tam Tarih Örnekleri
Kuralları gerçek bir örnek üzerinde uygulayalım ve gün ile ayı doğal bir şekilde bağlamak için edat kullanalım.
Örneğimiz: 1 Eylül 1992. Sıra sayısı kuralını uyguladıktan sonra “bir” sayısı olan ve الأوّل halini alan ilk birimle başlıyoruz. Ardından “min” (من) edatını ve “Eylül” (سبتمبر) ay ismini kullanıyoruz.
Yılı en büyük değerden en küçüğe doğru yazın ve kısımları “ve” (و) bağlacı ile birbirine bağlayın. Karışıklığı önlemek için sayıdan önce isteğe bağlı olarak “sene” (سنة) veya “âm” (عام) (yıl) kelimelerini ekleyebilirsiniz.
Aynı adımlar ikinci örneğimiz için de geçerlidir: 23 Şubat 2018.
Türkçe
Okunuş
Arapça
1 Eylül 1992
el-evvel min sibtembir âm elf ve tis'a mi'e ve isnayn ve tis’în
الأوّل من سبتمبر عام ألفٍ وتسعمائةٍ واثنين وتسعين
23 Şubat 2018
es-sâlis ve'l-işrûn min fubrâyir elfân ve semâniyete aşar
الثالث والعشرون من فبراير ألفان وثمانية عشر
Arapça’da Tarihler Nasıl Sesli Okunur?
Tarihleri söylemeye ve okumaya gelince, süreç oldukça basittir. Tarihler yazıldıkları sırayla telaffuz edilir; bu da yazılışlarını bir kez kavradığınızda okunmalarını kolaylaştırır.
Sayfada gördüğünüzü tam olarak gün, sonra ay ve son olarak yıl sırasıyla telaffuz edersiniz. Tarihi ayrı sayılar olarak değil, tam bir sözlü ifade olarak okursunuz. Tarihin bölümlerini bağlamak için bir Arapça edat kullanmanın, cümlenizi daha net ve resmi hale getirdiğini unutmayın.
Türkçe Konuşanların Arapça Tarihlerde Yaptığı Yaygın Hatalar
Arapça’da tarihleri kullanırken akıcı ve doğru bir ifadeye sahip olmak için şu kritik noktalara dikkat etmelisiniz:
– Sayı Sistemindeki Farklılık: Türkçe’de tarih söylerken genellikle asıl sayıları kullanırız (Örn: “Bir Ocak”, “Yirmi üç Nisan”). Ancak Arapça’da mutlaka sıra sayıları (“Birinci Ocak”, “Yirmi üçüncü Nisan”) kullanılması gerekir. Sadece sayı söylemek, kulağa doğal gelmeyecektir.
– Cinsiyet (Müzekker-Müennes) Uyumu: Türkçe’de dilbilgisel cinsiyet (eril/dişil) bulunmadığı için Türk öğrencilerin en çok zorlandığı konu budur. “Gün” (yevm) kelimesinin eril, “Yıl” (sene) kelimesinin dişil olduğunu unutup sayıları yanlış formda kullanmak en yaygın hatadır.
– Kelime Sıralaması (Avantajımız): İngilizce konuşanların aksine, Türkçe konuşanlar bu konuda çok şanslı! Hem Türkçe’de hem Arapça’da sıralama Gün / Ay / Yıl şeklindedir. Bu yüzden sıralama hatası yapma riskimiz oldukça düşüktür.
– Ay İsimlerini Karıştırmak: Levant (Şam) bölgesi ay isimleri Türkçe’ye çok benzese de (Haziran, Temmuz vb.), resmi belgelerde kullanılan “Eylül” dışındaki Latin kökenli isimleri (Yanayir, Fibrayir) öğrenirken dikkatli olunmalıdır.
AlifBee Uygulaması ile Arapça Tarihleri Öğrenmeye Başlayın
Arapça’da tarih kullanmak, öğrenenler için başlangıçta karmaşık bir matematiksel işlem gibi görünebilir; ancak temel kuralları anladığınızda ve doğru adımları izlediğinizde her şey kolaylaşacaktır.
AlifBee Uygulaması, sıra sayılarını ve ayları öğrenmeye başlamanıza yardımcı olur; böylece tarihleri yapılandırma aşamasına kolayca geçebilirsiniz.
Pratik yapmaya hazır mısınız? AlifBee uygulamasını indirin ve 14 günlük ücretsiz deneme süresiyle Arapça derslerinin keyfini çıkarın.
