Arapça’da “Affedersiniz” Demenin 7 Yolu (Birine Kibarca Hitap Ederken)
Bu hissi zaten biliyorsunuz.
Birinin yanından geçmek istiyorsunuz.
Bir soru sormak istiyorsunuz.
Nazikçe araya girmek istiyorsunuz.
Küçük bir özür dilemeniz gerekiyor.
Türkçe’de “affedersiniz” tüm bu durumları tek başına karşılayabilir.
Arapça’da ise durum biraz farklıdır.
Her bağlamda kullanılabilen tek bir kelime yoktur. Bu bir eksiklik değil; aksine Arapçanın bağlama, nezakete ve sosyal duruma verdiği önemin doğal bir sonucudur.
Şimdi Arapça’da “affedersiniz” ifadesinin gerçek hayatta nasıl kullanıldığını inceleyelim. Sözlüklerde yazdığı gibi değil, insanların gerçekten konuştuğu şekliyle.
“Affedersiniz” Neden Arapça’da Tek Bir Kelime Değildir?
Arapça, anlamları tek bir kalıba sıkıştırmak yerine duruma göre zenginleştiren bir dildir. Bu yüzden Türkçe’de “affedersiniz” dediğimiz pek çok durumda, Arapça’da birbirine yakın ama kullanım yeri farklı ifadeler tercih edilir.
Birinden özür dilerken, kibarca bir şey isterken ya da birinin sözünü keserken kullanabileceğiniz en az 7 farklı Arapça ifade vardır.
Arapça’da “Affedersiniz” Neden Farklı Şekillerde Duyulur?
Türkçe’de tek bir ifade birçok işi görür. Arapça’da ise ifadeden çok niyet önemlidir.
Arapça şu unsurları tercih eder:
- Kelime kalıplarından çok işlevi.
- Hazır ifadelerden çok tonu.
- Birebir çeviriden çok niyeti.
Bu yüzden Arapça, her yerde aynı sözü zorla kullandırmak yerine size araçlar sunar. O anın bağlamına en uygun olanı siz seçersiniz.
Şimdi bu araçlarla tanışalım.
Arapça’da “Affedersiniz” Nasıl Denir?
اعذُرني (izurnî) – Kelime Anlamı Doğru ama Günlük Hayatta Daha Az Kullanılan “Affedersiniz”
Kelime anlamı: Beni bağışla / affedersin
Bu ifade, Arapça öğrenenlerin genellikle ilk karşılaştığı, ama sonrasında günlük konuşmada nadiren duyduğu kalıptır.
Neden mi? Çünkü doğru, resmi ve özenlidir, hatta biraz fazla özenli. Bu ifadeyi daha çok şu durumlarda duyarsınız:
- resmî yazılarda
- ciddi özürlerde
- birini saygıyla düzeltirken
- konuşmalarda veya resmî bağlamlarda
Günlük konuşmada ise kulağa biraz sert ve ağır gelebilir. Yanlış değildir, sadece sosyal olarak seçici bir ifadedir.
Bunu, dilbilgisel olarak kusursuz ama bağlama bağlı bir “affedersiniz” olarak düşünebilirsiniz.
لو سمحت (Lav samaht) – Rica Etmenin En Kibar Yolu
Kelime anlamı: İzin verirsen / müsaade edersen
Bu ifade mi? Tam anlamıyla altın değerinde.
“لو سمحت” günlük hayatta şu anlamlarda kullanılır:
“Müsaade eder misiniz?”
“Rica etsem…?”
“Affedersiniz, bir şey sorabilir miyim?”
Şu durumlarda rahatlıkla kullanabilirsiniz:
- yabancılarla konuşurken
- yardım isterken
- kibar bir ricada bulunurken
- resmî durmadan saygılı bir ton yakalamak istediğinizde
Bu ifade, Arap dünyasının neredeyse her yerinde en güvenli seçeneklerden biridir.
Emin değilseniz, “لو سمحت” deyin.
من فضلك (Min fadlak) – “Affedersiniz” Gibi İşlev Gören “Lütfen”
Kelime anlamı: Lütfen
Arapça’da “affedersiniz” ifadesi, çoğu zaman doğrudan “lütfen” ile karşılanır.
Şu durumlarda kullanılır:
- bir ricada bulunurken
- nazik bir sipariş verirken
- hizmet ortamlarında (kafe, mağaza, otel vb.)
- çok yakından tanımadığınız birine hitap ederken
Kulağa nötr, sakin ve yerinde gelir.
Arapça, bir şey istemeden önce mutlaka özür dilemeyi tercih etmez.
Bunun yerine, nazikçe istemeyi yeterli görür.
عفوًا (Afvan) – Araya Girerken ya da Yanından Geçerken Söylenen “Affedersiniz”
عفوًا kısa, hafif ve akıcı bir ifadedir. Evet, özür anlamında da kullanılır; ancak günlük hayatta çoğu zaman “affedersiniz” işlevi görür.
Şu durumlarda tercih edilir:
- kalabalıkta ilerlerken
- birinin yanından sıyrılarak geçerken
- kısa bir şekilde araya girerken
- birinin dikkatini çekmek isterken
Çoğu zaman şu davranışlarla birlikte duyarsınız:
- sağ eli göğse koyma hareketi
- göz teması
- hafif bir tebessüm
Tek bir yumuşak kelimeyle, sosyal olarak pek çok işi aynı anda görür.
آسف / آسفة (Âsif / Âsife) – Özür Anlamında Kullanılan “Affedersiniz”
Birine gerçekten rahatsızlık verdiğinizde, Arapça doğrudan samimiyeti tercih eder.
- آسف → erkekler tarafından kullanılır.
- آسفة → kadınlar tarafından kullanılır.
Bu ifade, nezaket kalıplarından çok etkinin kabul edilmesiyle ilgilidir.
Şu durumlarda kullanılır:
birine çarptığınızda
fazla sözünü kestiğinizde
bir hata yaptığınızda
Bu noktada dolaylı olmaya gerek yoktur.
Özür dilemek, Arapça’da netlik ve olgunluk göstergesi olarak görülür.
لو ممكن (Lav mümkün) – Yumuşak ve Samimi Bir Rica İfadesi
Bu ifade kulağa sıcak gelir.
لو ممكن kelime anlamıyla “mümkünse” demektir ve ardından gelen her şeyi yumuşatır.
Şu durumlarda kullanılır:
- daha samimi bir ton yakalamak istediğinizde
- karşı tarafı zorlamak istemediğinizde
- gündelik ve rahat bir ricada bulunurken
Bu ifade, talep değil iş birliği hissi verir.
Ana dili Arapça olan kişiler, günlük etkileşimlerde bu kalıbı özellikle sever ve sıkça kullanır.
من بعد إذنك (Min ba‘d iznak) – Nazikçe İzin İsteyerek Söylenen “Affedersiniz”
Kelime anlamı: İzninizle
Şu durumlarda kullanılır:
- birinin sözünü keserken
- bulunduğunuz yerden ayrılırken
(yerel ağızlarda aynı anlamda بالإذن / bil’izin şeklinde de duyabilirsiniz) - bir sohbetten çıkarken
- bir mekâna girerken ya da çıkarken
Bu ifade, mesafe koymadan saygı taşır.
Farklı bölgelerde, yaş gruplarında ve ortamlarda rahatlıkla duyabilirsiniz.
Kısacası, her yere uyum sağlar.
Günlük (Konuşma) Arapçası: Ana Dili Arapça Olanlar Gerçekte Ne Söyler?
Öğrenenlerin baştan duyması gereken gerçek şudur:
Kelime kelime ifadeler, gerçek hayatta hızla etkisini kaybeder. Peki onların yerini ne alır?
- tonlama
- zamanlama
- beden dili
- لو (lav / “eğer”) gibi yumuşatıcı ekler
Arapça’da nezaket, sadece ne söylendiğinde değil, nasıl söylendiğinde yaşar.
Gerçek konuşmaları dikkatle dinleyin. Katı kalıpların azaldığını, bunun yerine daha esnek ve duruma uyarlanmış ifadelerin öne çıktığını fark edeceksiniz.
Duruma Göre Doğru İfadeyi Seçmek
Kendinize şunları sorun:
- Bir yabancıyla mı, yoksa tanıdığım biriyle mi konuşuyorum?
- Bu durum resmî mi, gündelik mi?
- Bir şey mi rica ediyorum, araya mı giriyorum, yoksa özür mü diliyorum?
Ezber kurallara ihtiyacınız yok.
Durumu okumayı öğrenmeniz yeterli.
Bu beceri, dili kullandıkça ve maruz kaldıkça doğal olarak gelişir.
Arapça Öğrenenler İçin Son İpucu
İfadeleri sözlük maddeleri gibi değil, sosyal araçlar olarak öğrenin.
Ana dili Arapça olanların isteklerini nasıl yumuşattığını gözlemleyin. Tek tek kelimeleri değil, tam ifadeleri pratik edin. Kulağa birebir doğru gelmektense, kibar ve doğal duyulmanın daha önemli olduğuna güvenin.
Bu sezgiyi adım adım geliştirmek istiyorsanız, gerçek örneklerle, yönlendirmeli alıştırmalarla ve hiç bunaltmadan. AlifBee uygulamasını indirin ve Arapçayı; eğlenceli, net ve insani hissettiren, yapılandırılmış ve bütüncül bir öğrenme yoluyla öğrenin.
