Arab raqamlari 1-100: Arab tilida qanday hisoblash

Muallif:
|
Oʻqish vaqti: 8 daqiqa
Listen to: Arab raqamlari 1-100: Arab tilida qanday hisoblash
Listening Bee

10 йиллик тажрибага эга таржимон ва тил ўқитувчиси Дания Грауий томонидан ёзилган.

Бир назар ташлаб: Араб рақамлари рақам сўзлари, масалан, واحِد (wāḥid, бир), ёки рақамларни ёзишда ишлатиладиган рақам символлари бўлиши мумкин. Араб матни ўнгдан чапга ёзилади, лекин рақам ичидаги рақамлар чапдан ўнгга қараб ёзилади. 21 дан 99 гача бўлган рақамлар учун араб тили одатда аввал бирликни, сўнгра وَ (ва, ва), сўнгра ўнликни айтади. Шунинг учун 25 аслида “беш ва йигирма” дегани. Бу қўлланма сизга 0-100 гача тўлиқ жадвал, талаффуз, амалий грамматика, диалект изоҳлари ва тест тақдим этади.

Араб рақамлари ҳамма жойда учрайди: нархларда, манзилларда, саналарда, телефон рақамларида, чекларда ва йўл белгиларида. Сиз уларни тўлиқ суҳбатлашишдан анча олдин ўрганишингиз керак бўлиши мумкин, бу эса уларни араб тилида ўрганиш учун энг амалий қисмлардан бирини қилади.

Бошида тизим ҳақиқатан каттадай кўриниши мумкин. Танишиш учун турли рақам шакллари, талаффуз қилиш керак бўлган рақам сўзлари ва бир неча грамматик қоидалар бор. Лекин тузилма ҳайратланарли даражада бошқарилиши осон. 0 дан 19 гача ва асосий ўнликларни ўргангандан кейин, сиз 100 гача бўлган қарийб ҳар бир рақамни тузишингиз мумкин.

Бу қўлланма сизга ҳар икки рақам тизимини, араб рақамлари 1–100 тўлиқ жадвалини ва рақамларни исмлар билан қўллашнинг асосий қоидаларини ўргатади.

Билдингизми?

Биз инглиз тилида ишлатадиган рақамлар (1, 2, 3) "Араб рақамлари" деб аталади, лекин улар аслида Ҳиндистонда ихтиро қилинган! Араб дунёсида улар "Ҳинд рақамлари" (أرقام هندية) деб номланади, анъанавий араб ёзув рақамлари (١, ٢, ٣) эса "Араб рақамлари" (أرقام عربية) деб аталади.

Араб рақамлари нима?

Араб рақамлари рақам сўзларига, масалан, ثَلاثة (thalātha, уч), ёки рақамларга, масалан, 3 ва ٣, яъни рақамли қийматларни ёзиш учун ишлатиладиган символларга ишора қилади.

Инглиз тили манбалари одатда 0, 1, 2, 3 ва бошқаларни Ғарб Араб ёки Ҳинд-Араб рақамлари деб атайди. ٠, ١, ٢, ٣ шакллари эса одатда Шарқий Араб, Араб-Ҳинд ёки Ҳинд рақамлари деб аталади. Номлаш фарқ қилади, шунинг учун ўрганувчи учун ҳар икки тўпламни тан олиш бир “мукаммал” номни қидиришдан кўра фойдали.

Sharqiy arab raqami 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9
Sharqiy arab raqami
٠
١
٢
٣
٤
٥
٦
٧
٨
٩

Араб ёзуви ўнгдан чапга ёзилади, лекин рақамлар кетма-кетлиги чапдан ўнгга қарайди. Масалан, ١٩٨٤ одатдаги ўрин қиймати тартибида 1,984 деб ўқилади.

Рақам тизими Ҳинд математикасида ривожланган ва ислом оламида олимлар томонидан тарқатилган ва кенгайтирилган. Сиз қисқача тарихни Encyclopaedia Britannica’нинг Ҳинд-Араб рақамлари ҳақидаги шарҳида ўқишингиз мумкин.

Arab raqamlari 1–100 jadvali

Қуйидаги араб сўзлари одатда МСА ҳисоблаш шакллари ҳисобланади. Тўлиқ жумлада, баъзи тугашлар грамматик ҳолатга кўра ўзгариши мумкин. Сўзлашув диалектлари ҳам бир неча рақамларни бошқача талаффуз қилади. Аввало танишиш ва талаффуздан бошланг, сўнгра объектларни санашни бошлаганингизда грамматика бўлимига мурожаат қилинг.

Arab raqamlari 0–9

Raqam Sharqiy Arab Talaffuz Arab tili

0

٠
sifr
صِفْر
1
١
wāḥid
واحِد
2
٢
ithnān
اِثْنان
3
٣
thalātha
ثَلاثة
4
٤
arbaʿa
أَرْبَعة
5
٥
khamsa
خَمْسة
6
٦
sitta
سِتَّة
7
٧
sabʿa
سَبْعة
8
٨
thamāniya
ثَمانِية
9
٩
tisʿa
تِسْعة

Arab raqamlari 10–19

Raqam Sharqiy Arab Talaffuz Arab tili
10
١٠
ʿashara
عَشَرة
11
١١
aḥada ʿashar
أَحَدَ عَشَر
12
١٢
ithnā ʿashar
اِثْنا عَشَر
13
١٣
thalāthata ʿashar
ثَلاثةَ عَشَر
14
١٤
arbaʿata ʿashar
أَرْبَعةَ عَشَر
15
١٥
khamsata ʿashar
خَمْسةَ عَشَر
16
١٦
sittata ʿashar
سِتَّةَ عَشَر
17
١٧
sabʿata ʿashar
سَبْعةَ عَشَر
18
١٨
thamāniyata ʿashar
ثَمانِيةَ عَشَر
19
١٩
tisʿata ʿashar
تِسْعةَ عَشَر

Arab raqamlari 20–29

Raqam Sharqiy Arab Talaffuz Arab tili
20
٢٠
ʿishrūn
عِشْرون
21
٢١
wāḥid wa-ʿishrūn
واحِد وَعِشْرون
22
٢٢
yigirma ikki
اِثْنان وَعِشْرون
23
٢٣
yigirma uch
ثَلاثة وَعِشْرون
24
٢٤
yigirma to’rt
أَرْبَعة وَعِشْرون
25
٢٥
yigirma besh
خَمْسة وَعِشْرون
26
٢٦
yigirma olti
سِتَّة وَعِشْرون
27
٢٧
yigirma yetti
سَبْعة وَعِشْرون
28
٢٨
yigirma sakkiz
ثَمانِية وَعِشْرون
29
٢٩
yigirma to’qqiz
تِسْعة وَعِشْرون

Arab raqamlari 30–39

Raqam Sharqiy Arab Talaffuz Arab tili
30
٣٠
o’ttiz
ثَلاثون
31
٣١
o’ttiz bir
واحِد وَثَلاثون
32
٣٢
o’ttiz ikki
اِثْنان وَثَلاثون
33
٣٣
o’ttiz uch
ثَلاثة وَثَلاثون
34
٣٤
o’ttiz to’rt
أَرْبَعة وَثَلاثون
35
٣٥
o’ttiz besh
خَمْسة وَثَلاثون
36
٣٦
o’ttiz olti
سِتَّة وَثَلاثون
37
٣٧
o’ttiz yetti
سَبْعة وَثَلاثون
38
٣٨
o’ttiz sakkiz
ثَمانِية وَثَلاثون
39
٣٩
o’ttiz to’qqiz
تِسْعة وَثَلاثون

Arab raqamlari 40–49

Raqam Sharqiy Arab Talaffuz Arab tili
40
٤٠
qirq
أَرْبَعون
41
٤١
qirq bir
واحِد وَأَرْبَعون
42
٤٢
qirq ikki
اِثْنان وَأَرْبَعون
43
٤٣
qirq uch
ثَلاثة وَأَرْبَعون
44
٤٤
qirq to’rt
أَرْبَعة وَأَرْبَعون
45
٤٥
qirq besh
خَمْسة وَأَرْبَعون
46
٤٦
qirq olti
سِتَّة وَأَرْبَعون
47
٤٧
qirq yetti
سَبْعة وَأَرْبَعون
48
٤٨
qirq sakkiz
ثَمانِية وَأَرْبَعون
49
٤٩
qirq to’qqiz
تِسْعة وَأَرْبَعون

Arab raqamlari 50–59

Raqam Sharqiy Arab Talaffuz Arab tili
50
٥٠
ellik
ellik
51
٥١
bir va ellik
bir va ellik
52
٥٢
ikki va ellik
ikki va ellik
53
٥٣
uch va ellik
uch va ellik
54
٥٤
to’rt va ellik
to’rt va ellik
55
٥٥
besh va ellik
besh va ellik
56
٥٦
olti va ellik
olti va ellik
57
٥٧
yetti va ellik
yetti va ellik
58
٥٨
sakkiz va ellik
sakkiz va ellik
59
٥٩
to’qqiz va ellik
to’qqiz va ellik

Arab raqamlari 60–69

Raqam Sharqiy Arab Talaffuz Arab tili
60
٦٠
oltmish
oltmish
61
٦١
bir va oltmish
bir va oltmish
62
٦٢
ikki va oltmish
ikki va oltmish
63
٦٣
uch va oltmish
uch va oltmish
64
٦٤
to’rt va oltmish
to’rt va oltmish
65
٦٥
besh va oltmish
besh va oltmish
66
٦٦
olti va oltmish
olti va oltmish
67
٦٧
yetti va oltmish
yetti va oltmish
68
٦٨
sakkiz va oltmish
sakkiz va oltmish
69
٦٩
to’qqiz va oltmish
to’qqiz va oltmish

Arab raqamlari 70–79

Raqam Sharqiy Arab Talaffuz Arab tili
70
٧٠
yetmish
yetmish
71
٧١
bir va yetmish
bir va yetmish
72
٧٢
ikki va yetmish
ikki va yetmish
73
٧٣
uch va yetmish
uch va yetmish
74
٧٤
to’rt va yetmish
to’rt va yetmish
75
٧٥
besh va yetmish
besh va yetmish
76
٧٦
olti va yetmish
olti va yetmish
77
٧٧
yetti va yetmish
yetti va yetmish
78
٧٨
yetti va yetmish
yetti va yetmish
79
٧٩
sakkiz va yetmish
sakkiz va yetmish

Arab raqamlari 80–89

Raqam Sharqiy Arab Talaffuz Arab tili
80
٨٠
thamānūn
ثَمانون
81
٨١
wāḥid wa-thamānūn
واحِد وَثَمانون
82
٨٢
ithnān wa-thamānūn
اِثْنان وَثَمانون
83
٨٣
thalātha wa-thamānūn
ثَلاثة وَثَمانون
84
٨٤
arbaʿa wa-thamānūn
أَرْبَعة وَثَمانون
85
٨٥
khamsa wa-thamānūn
خَمْسة وَثَمانون
86
٨٦
sitta wa-thamānūn
سِتَّة وَثَمانون
87
٨٧
sabʿa wa-thamānūn
سَبْعة وَثَمانون
88
٨٨
thamāniya wa-thamānūn
ثَمانِية وَثَمانون
89
٨٩
tisʿa wa-thamānūn
تِسْعة وَثَمانون

Arab raqamlari 90–100

Raqam Sharqiy Arab Talaffuz Arab tili
90
٩٠
tisʿūn
تِسْعون
91
٩١
wāḥid wa-tisʿūn
واحِد وَتِسْعون
92
٩٢
ithnān wa-tisʿūn
اِثْنان وَتِسْعون
93
٩٣
thalātha wa-tisʿūn
ثَلاثة وَتِسْعون
94
٩٤
arbaʿa wa-tisʿūn
أَرْبَعة وَتِسْعون
95
٩٥
khamsa wa-tisʿūn
خَمْسة وَتِسْعون
96
٩٦
sitta wa-tisʿūn
سِتَّة وَتِسْعون
97
٩٧
sabʿa wa-tisʿūn
سَبْعة وَتِسْعون
98
٩٨
thamāniya wa-tisʿūn
ثَمانِية وَتِسْعون
99
٩٩
tisʿa wa-tisʿūn
تِسْعة وَتِسْعون
100
١٠٠
miʾa
مِئة

Nima uchun o'nliklar -ūn yoki -īn bilan tugaydi?

20 dan 90 gacha bo’lgan o’nlik ko’paytmalari grammatik holatga qarab o’zgaradigan shaklga kiradi. -ūn yakun nominativda ishlatiladi, -īn esa akkuzativ va genitivda ishlatiladi.

Shuning uchun siz عِشْرون (ʿishrūn) va عِشْرين (ʿishrīn) ni ko’rishingiz mumkin. Bu ikkita turli raqam emas.Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.

Foydalanish Ma'no Talaffuz Arab tili
Nominativ
Yigirma talaba sinfda.
ʿishrūna ṭāliban fī aṣ-ṣaff.
عِشْرونَ طالِبًا في الصَّفِّ
Akkuzativ
Men yigirma talabani ko’rdim.
raʾaytu ʿishrīna ṭāliban.
رَأَيْتُ عِشْرينَ طالِبًا
Predlogdan keyin
Men yigirma talaba bilan gaplashdim.
taḥaddathtu maʿa ʿishrīna ṭāliban.
تَحَدَّثْتُ مَعَ عِشْرينَ طالِبًا

20 dan keyin arab tilida oson hisoblash yo'li

21 dan 99 gacha, arab tilida birlik o’nlikdan oldin keladi. Ularni وَ (va) bilan bog’lang, bu «va» degan ma’noni anglatadi. Dastlab teskari tuyulishi mumkin, chunki ingliz tilida «yigirma besh» deyiladi, arab tilida esa «besh va yigirma» deb aytiladi.

Raqam Uni shunday tuzing Talaffuz Arab tili
24
to’rt + va + yigirma
arbaʿa wa-ʿishrūn
أَرْبَعة وَعِشْرون
58
sakkiz + va + ellik
thamāniya wa-khamsūn
ثَمانِية وَخَمْسون
73
uch + va + yetmish
thalātha wa-sabʿūn
ثَلاثة وَسَبْعون
99
to’qqiz + va + to’qson
tisʿa wa-tisʿūn
تِسْعة وَتِسْعون

Oddiy mashq usuli — arabcha ustunni yopib, ikki qismdan tasodifiy raqamlar yasash. Agar siz سَبْعة (yetti) va أَرْبَعون (qirq) so’zlarini bilsangiz, 47 ni سَبْعة وَأَرْبَعون (sabʿa wa-arbaʿūn) deb yasashingiz mumkin.

Arab raqamlari otlar bilan qanday ishlaydi

Ovozda hisoblash eng oson qatlamdir. Narsalarni hisoblash jins va ot shakli qoidalarini qo’shadi. Birinchi kunda har bir holat qo’shimchasini o’rganishingiz shart emas, lekin raqam uning ta’riflagan otiga qarab o’zgarishi mumkinligini bilishingiz kerak.

Hisoblangan ot nima?

Raqamdan keyin keladigan yoki unga hamroh bo’lgan ot ko’pincha hisoblangan ot yoki tamyīz deb ataladi. Uning birlik yoki ko’plik shakli va grammatik holati raqam guruhiga bog’liq.

Raqam guruhi Asosiy qoida Misol
1 va 2
Odatda otdan keyin keladi va uning jinsiga mos keladi. Qo’sh ot ko’pincha “ikki”ni keraksiz qiladi.
كِتابٌ واحِدٌ | kitābun wāḥidun | bitta kitob
3–10
Ot oldidan keladi, qarama-qarshi jinsni ko’rsatadi va ko’plik ot oladi.
ثَلاثةُ كُتُبٍ | thalāthatu kutubin | uchta kitob
11 va 12
Ikkala qism ham ot jinsiga mos keladi. Ot birlik shaklda.
أَحَدَ عَشَرَ كِتابًا | aḥada ʿashara kitāban | o’n birta kitob
13–19
Birlik qarama-qarshi jinsni ko’rsatadi, o’nlik qismi mos keladi. Ot birlik shaklda.
خَمْسةَ عَشَرَ كِتابًا | khamsata ʿashara kitāban | o’n beshta kitob
20–90
O’nliklar jinsga qarab o’zgarmaydi. Hisoblangan ot birlik shaklda.
عِشْرونَ طالِبًا | ʿishrūna ṭāliban | yigirma talaba
21–99
Birlik o’z jins qoidalariga amal qiladi. O’nliklar jinsdan mustaqil qoladi. Ot birlik shaklda.
ثَلاثةٌ وَعِشْرونَ كِتابًا | thalāthatun wa-ʿishrūna kitāban | yigirma uchta kitob
100
Ot odatda birlik genitivda keladi.
مِئةُ كِتابٍ | miʾatu kitābin | yuzta kitob

3–10 naqsh ko’pincha “jinsiy qarama-qarshilik” sifatida o’qitiladi: erkak ot ـة bilan shakl oladi, ayol ot esa undan holda shakl oladi. UC Davis Arabic Without Walls grammatik eslatmasi bu qoida uchun foydali boshlang’ich tushuntirish beradi.

Arab raqamlari dialektlarda boshqacha eshitiladimi?

Ha. Raqam belgilar bir xil qoladi, lekin talaffuz mintaqaga qarab o’zgaradi. MSA sizga o’qish, yozish, rasmiy nutq va o’qish uchun barqaror shakl beradi. Kundalik suhbatda qisqaroq mahalliy shakllarni eshitingiz mumkin.

Raqam Misr arabchasi Levant arabchasi MSA
2
itnēn | اِتنين
tnēn | تْنين
ithnān | اِثْنان
3
talāta | تَلاتة
tlāte | تْلاتة
thalātha | ثَلاثة
8
tamānya | تَمانْية
tmāne | تْمانة
thamāniya | ثَمانِية
20
ʿishrīn | عِشرين
ʿishrīn | عِشرين
ʿishrūn | عِشْرون

Ushbu qo’llanma asosiy jadvalni MSAda saqlaydi, shunda shakllar bir xil qoladi. Haqiqiy suhbatlarni tinglaganingizda, har bir gapiruvchining har bir so’zni aynan jadvaldek talaffuz qilishini kutish o’rniga naqshni tan olishga e’tibor qarating.

Arab tilida qayerda raqamlardan foydalanasiz

 Raqamlar haqiqiy vazifaga bog’langanda osonlashadi. Ularni tabiiy paydo bo’ladigan vaziyatlarda sinab ko’ring:

Arab raqamlarini 1-100 gacha o'rganishning oddiy usuli

 Jadvalni qayta-qayta o’qishdan boshlamang. Tizimni qisqa bosqichlarda o’rganing:

  1. 0–10 gacha yodlang va ikkala raqam to’plamini tan oling.
  2. 11–19 guruhini alohida qo’shing.
  3. O’nliklarni o’rganing: 20, 30, 40 va hokazo.
  4. Birlik + va + o’nlikdan tasodifiy raqamlar tuzing.
  5. Telefon raqamingizni raqamma-raqam ayting.
  6. Narxlar, sanalar, xona raqamlari va vaqtlarni baland ovozda o’qing.
  7. Hisoblash naqshi tanish bo’lgandan keyin faqat ot grammatikasiga qayting.

Oxirgi so'z

Arab raqamlari faqat hisoblash emas — ular tilning tuzilishi va nafisligiga oynadir. Siz narsalarni hisoblayotganingizda, miqdorlarni ta’riflayotganingizda yoki raqamlardan suhbatda foydalanayotganingizda, endi buni ishonch va aniqlik bilan qilishingiz uchun vositalarga egasiz. 

Mashq qilishni davom ettiring, va tez orada arab raqamlari o’z ona raqamlari kabi tabiiy tuyuladi. 

Ajoyib ish, va omadli o‘rganish!

 

Raqamlarni haqiqiy suhbatlarga aylantiring. Arab tilini bosqichma-bosqich o‘rganing AlifBee ning 14 kunlik bepul sinov muddati bilan.

Tezkor viktorina

Keling, arab raqamlari bo‘yicha bilimlaringizni qisqa viktorina bilan mustahkamlaymiz.

Javoblaringizni yozib qo‘ying va natijalarni quyida tekshiring.

Omad tilaymiz!

1

Arab tilida nol so‘zi qanday?

A. واحد

B. صفر

C. عشرة

D. اثنان

2

"to‘rt ta kitob" arab tilida qanday aytiladi?

A. أربَعةُ كِتابًا

B. أربَعةُ كُتُبٍ

C. أربَعُ كِتابًا

D. أربَعُ كُتُبٍ

3

"o‘n bir ruchka" ning to‘g‘ri tarjimasi qanday?

A. أحَدَ عَشَرة قَلمًا

B. إحدى عَشرةَ قلمًا

C. أحَدَ عَشَرَ قلمًا

D. إحدى عَشَر قلمًا

4

"yigirma talaba" arab tilida qanday aytiladi?

A. عِشرون طالِبًا

B. عِشرين طالِبًا

C. عِشرون طُلّاب

D. عِشرين طُلّابٍ

5

Qaysi raqam ٤٧ sifatida yozilgan?

A. ٣٧

B. ٤٧

C. ٧٤

D. ٨٧

6

MSA da 25 ni qanday yasaysiz?

A. ʿishrūn wa-khamsa

B. khamsa wa-ʿishrūn

C. khamsata ʿashar

D. khamsūn wa-ithnān

7

Qaysi raqam ٤٧ sifatida yozilgan?

A. O‘n ikki uchun boshqa so‘z

B. Yigirmaning to‘g‘ri yoki genitiv shakli

C. O‘n uchun dialekt so‘zi

D. Yigirmaning ayol shakli

8

Qaysi raqam ٤٧ sifatida yozilgan?

A. Arab raqam ketma-ketliklari o‘ngdan chapga o‘qiladi

B. Arab faqat ٠١٢٣٤٥٦٧٨٩ raqamlarini ishlatadi

C. Raqam ketma-ketliklari arab matnida chapdan o‘ngga qarab yuradi

D. Arab raqamlari hech qachon grammatikaga ko‘ra o‘zgaradi

Javoblar

1. B

2. B

3. C

4. A

5. B

6. B

7. B

8. C

Picture of Dania Ghraoui
Dania Ghraoui
Dania is a teacher, translator, and content writer with a passion for making Arabic accessible and enjoyable for learners around the world. As the Blog Manager at AlifBee, she writes educational blogs that blend language tips, cultural insights, and practical learning strategies to support every Arabic learner’s journey.
Agar ushbu maqola sizga foydali boʻlgan boʻlsa, bu bilimlarni tarqatish uchun uni doʻstlaringiz bilan baham koʻring!
Facebook
LinkedIn
Telegram
X
AlifBee bilan arab tilini oʻrganish yoʻlingizni boshlang!
Oʻxshash maqolalar